Լրահոս

Մեր համաքաղաքացիները «Հայլուրի» տեսախցիկի առաջ թերահավատ ժպտացել են՝ լսելով, որ Նիկոլ Փաշինյանը իրավապահների աշխատավարձը բարձրացրել է հանուն շարքային քաղաքացիների: Մեր զրուցակիցների կարծիքով, Փաշինյանը պարզապես իր մեջքն է ամրացնում:

Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահը Արցախում իրավիճակին առայժմ գնահատական չի տալիս «ամեն րոպե բան ա փոխվում, բան լինի կասեմ»՝ լրագրողների հարցերին այսպես է արձագանքել Ալեն Սիմոնյանը: Արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահ ՔՊ-ական Էդուարդ Աղաջանյանն էլ ասել է՝ ադրբեջանցիները զբաղեցրել են մի շարք դիրքեր, «ինչքանով տեղյակ է» խոսքը Քարագլխի մասին է: Երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը՝ անդրադառնալով Արցախում ադրբեջանցիների ակտիվությանը, նշել է, որ այն ինչ տեղի է ունենում խաղաղության դարաշրջանի արշալույսն է:

Ստեփանակերտի զինվորական հոսպիտալում ծանոթացել եմ մարտի 25-ին Ադրբեջանի կողմից իրականացված հանցավոր գործողությունների հետևանքով վիրավորում ստացած անձանց առողջական վիճակին, գրել է Արցախի ՄԻՊ Գեղամ Ստեփանյանը։ 《Այս պահին ճշտված տեղեկություններով 14 անձինք ստացել են տարբեր աստիճանի վիրավորումներ։ 10-ը անձանց վիճակը բժիշկների կողմից գնահատվում է թեթև, 1-ը՝ միջին ծանրության, 1-ը՝ ծանր, 2 անձանց վիճակը ծայրահեղ ծանր է։ Վիրավորների հետ ունեցած առանձնազրույցներից պարզվել է, որ վիրավորման գրեթե բոլոր դեպքերը արձանագրվել են Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից անօդաչու թռչող սարքերի կիրառման հետևանքով։ Հրադադարի պայմաններում զինվորական անձնակազմի նկատմամբ նման գործողությունները ևս պետք է դիտարկվեն որպես հանցագործություններ և միջազգային մարդասիրական իրավունքի կոպտագույն խախտումներ, մանավանդ, որ վիրավորների հետ ունեցած առանձնազրույցրերից պարզ է դարձել, որ նրանցից ոմանք անօդաչու թռչող սարքերով դիտավորյալ թիրախավորվել են այն պահին, երբ փորձում էին առաջին օգնություն ցուցաբերել իրենց վիրավորված ընկերներին։ Սրանից եզրակացնում ենք, որ ադրբեջանական կողմը, ԱԹՍ-ներով անխոչընդոտ դիտարկելու հնարավորություն ունենալով հանդերձ, հարված է հասցրել այն պահին, երբ զինվորականների կողմից իրականացվում էր հումանիտար գործողություն։ Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարության կողմից համակարգային կերպով իրականացվող էթնիկ զտման ու ցեղասպանական գործողությունների պայմաններում Արցախի պաշտպանության ուժերը անառարկելիորեն իրականացնում են միջազգային փաստաթղթերով ամրագրված ինքնապաշտպանություն՝ ապահովելու Արցախի ժողովրդրի կյանքի և գոյության իրավունքը》։

Ադրբեջանցի զինվորականները Ղարաբաղում ռուս խաղաղապահների ներկայացուցչին բացատրում են խաղաղ բնակչությանը զինելու և այս դիրքերից անընդհատ գնդակոծելու մասին. «Փաշինյանի, մեր նախագահի ու Պուտինի համաձայնագիրն է, հասկացա՞ք», - զրույցի մեջ ասում են ադրբեջանցիները։

Այսօր ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի և Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատարի գրասենյակներ գրավոր ձևակերպված փաստեր եմ փոխանցել, այդ թվում` քննարկմամբ այն մասին, որ Արցախում ադրբեջանական զինված ուժերը` 1) թիրախային կրակոցներ են արձակում գյուղերի, մարդկանց տների վրա՝ որպես համակարգված քաղաքականություն. 2) ուժ կիրառելու սպառնալիքով ստիպում են մարդկանց լքել իրենց հայրենի տները, բնակավայրերը, տեղի են ունենում խաղաղ բնակիչների հոգեբանական ահաբեկումներ. 3) դիտավորությամբ գազից, ջեռուցումից ու տաք ջրից զրկել են ողջ Արցախը, 100,000-ից ավել խաղաղ բնակիչների, հիվանդանոցներ, դպրոցներ, մանկապարտեզներ, երեխաների ու տարեցների հաստատություններ: Տեղադրել են փական՝ մարդկանց շանտաժի ենթարկելու համար. 4) այս արարքների և ներխուժումներով, բնակավայրերի անվտանգության խաթարումով առաջ են բերել նոր բռնի տեղահանված խաղաղ բնակիչներ: Ամեն ինչ անում են, որ խաղաղ կյանքը բնակավայրերում չվերականգվի. 5) այսօր արդեն սպանել են Արցախի պաշտպանության բանակի երկու և վիրավորումներ հասցրել մի շարք զինծառայողների, որոնք պաշտպանում են խաղաղ բնակիչներին ադրբեջանական հանցավոր արարքներից և այլն: Այս փաստերը հիմնավորում են Արցախում ադրբեջանական ցեղասպան քաղաքականությունը: Հիմա հատկապես պետք է միջազգային ուշադրության ներքո պահել այն, ինչ տեղի է ունենում Արցախում և թույլ չտալ մեկուսացում արտաքին աշխարհից: Չի կարելի անտեսել մարդու իրավունքները, մարդկանց անվտանգությունը. ադրբեջանական իշխանություններն իրենց ցեղասպան քաղաքականությունն իրականացնում են հենց Արցախի մեկուսացումով:

Ռազմական փորձագետ Հայկ Նահապետյանը չի բացառում, որ Արցախում ադրբեջանական կողմի սանձազերծած սադրանքների ֆոնին ռուս խաղաղպահների և ադրբեջանցիների միջև կարող է զինված բախում տեղի ունենալ։ «Ես համոզված եմ, որ նրանք, ովքեր Ադրբեջանում այս օպերացիաները մշակում են, հաշվարկում են նաև ռուսական զորակազմի հետ հնարավոր բախման տարբերակները։ Եթե արցախա-ադրբեջանական սահմանում ռուս խաղաղպահների ներգրավմամբ ռազմական բախում լինի, ռուսական կամ հայկական կողմերը շահելո՞ւ են, թե ոչ։ Կարծում եմ՝ ոչ։ Ավելին ասեմ՝ նույնիսկ ադրբեջանական կողմն այդքան չի շահելու։ Շահելու է նա, ով ցանկանում է, որ արցախա-ադրբեջանական և հայ-ադրբեջանական սահմանագոտում ռազմական գործողություններ սկսվեն»,- Aysor.am-ի թղթակցի հետ զրույցում ասաց Նահապետյանը։ Ռազմական փորձագետի խոսքով, սակայն, եթե Արցախում կրկին ռազմական բախումներ սկսվեն, պատերազմից հետո դեռևս չհամալրված, բարոյահոգեբանական ծանր վիճակում գտնվող հայկական բանակի համար դրանք կարող են նոր պարտության պատճառ դառնալ։ Հայկ Նահապետյանը միաժամանակ ընդգծեց՝ երբ ադրբեջանցիների ճնշումների ներքո այս կամ այն գյուղը դատարկվում է, և բնակավայրերից դուրս են բերվում կանայք, երեխաներն ու տարեցները, հակառակորդը վաղ թե ուշ տիրանում է այդ գյուղերին։ «Եթե գյուղում հայ բնակչություն չի մնացել, բոլորը դուրս են եկել, խաղապահ ստորաբաժանումները գյուղի շենք-շինությունների համա՞ր պետք է կռվեն։ Իրենք խաղաղությունը մարդկանց համար են փորձում պահպանել։ Իսկ հիմա, երբ մարդիկ դուրս են եկել, իրենք ի՞նչը պետք է պաշտպանեն։ Եթե հայկական կողմը հաստատկամ չէ, և Հայաստանի ու Արցախի իշխանություները չեն ուժեղացնում սահմանային գյուղերը, այդ գյուղերի բնակիչները անտերության և անպաշտպանվածության զգացումով դուրս են գալիս իրենց տներից։ Սա պետությունը պետք է անի, պետության ղեկավարները։ Ռուս խաղաղապահին ասենք՝ գնա սար ու քարի, անկենդան տների համա՞ր կռիվ տուր։ Ռուս սպան պետք է տեսնի և հասկանա, որ այդ գյուղերում մինչև վերջին մարդը կանգնած են՝ կռվելու։ Այդ դեպքում իրավիճակ է փոխվելու, որովհետև ռուսներն ասելու են՝ մենք եկել ենք այս ժողովրդին պաշտպանելու։ Իսկ հիմա, կանանց ու երեխաների դուրս գալուն հաջորդելու է մյուս էտապը՝ տղամարդկանց դուրս գալը»,- ասաց մեր զրուցակիցը՝ հավելելով, որ այդ դեպքում գյուղը դադարում է բնակավայր լինել՝ վերածվելով զուտ սահմանային գոտու։

Սոցցանցերում տեսանյութ էր հայտնվել, որտեղ երևում է, թե ինչպես է տրակտորը շրջում Փառուխ գյուղի մոտակայքում` մարտական դիրքերի մոտ: Որոշ օգտատերեր գրել էին, թե իբր ադրբեջանցիները «խաղաղապահների աչքի առաջ» ամրակայումներ են իրականացնում։ ‼️Հիմա պարզաբանենք եղելությունը։ Ռուս խաղաղապահների հրամանատարությանը մոտ կանգնած աղբյուրը Sputnik Արմենիային հայտնել է՝ ռուս զինվորականները հատուկ տեխնիկայի օգնությամբ աշխատանքներ են իրականացնում շփման գծում դիրքերին մոտենալու ուղիները ոչնչացնելու ուղղությամբ: Հատուկ տեխնիկայի օգնությամբ ճանապարհներին ստեղծվում են արհեստական արգելքներ և առվակներ։ Աշխատանքներն իրականացվում են ուժերի հայելային հետքաշման պայմանավորվածության շրջանակներում։ Նման միջոցներ են ձեռնարկվում զինված միջադեպերը կանխելու և ավելորդ կորուստներից խուսափելու նպատակով։ Որպեսզի կողմերից ոչ մեկի մոտ ցանկություն չառաջանա կրկին վերադառնալ և զբաղեցնել այդ բլոկպոստերը։ Տեսանյութում ոչ մի փաստ չի հուշում այն մասին, որ տեխնիկան պատկանում է ադրբեջանական բանակին։

Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինը այսօր՝ մարտի 25-ին, հեռախոսազրույց կանցկացնի Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ։ Այս մասին հայտնում է Կրեմլի մամլո ծառայությունը։ Ենթադրվում է, որ Պուտինն ու Փաշինյանը կքննարկեն Լեռնային Ղարաբաղում ադրբեջանական սադրանքի հետևանքով ընթացող ռազմական գործողությունները։

Մեր տեղեկություններով՝ այսօր՝ մարտի 25-ին Արցախում հակառակորդի գործողությունների հետևանքով զոհված երկու պայմանագրային զինծառայողները Ստեփանակերտ քաղաքի բնակիչներ էին։ Վիրավորների թվում կան ժամկետային զինծառայողներ։ Ինչպես ավելի վաղ հայտնել էր ԱՀ ՊՆ մամուլի ծառայությունը՝ Մարտի 25-ի կեսօրից Ադրբեջանի ԶՈւ ստորաբաժանումները, շարունակելով հրադադարի ռեժիմի կոպտագույն խախտումները, բացի հրաձգային զինատեսակներից, կիրառում է նաև հարվածային  անօդաչու թռչող սարքեր, այդ թվում նաև «Bayraktar TB-2» տիպի: Հակառակորդի գործողությունների հետևանքով հայկական կողմից զոհվել է ՊԲ երկու պայմանագրային զինծառայող: Վիրավորների թիվը ճշտվում է:

Ցաքուցրիվ շարքից Եվրոմայդան. անդրադարձե՞լ եք այս բառի, ավելի ճիշտ, այս երկու բառերի հեզասահ միացումին: Ուշադրություն դարձրեցի՞ք, հիմա ստուգաբանեք` Եվրոպա և Մայդան /մեյդան - ասպարեզ, հրապարակ/: Ինքն իր մեջ գոռոզամտությունից, դատարկությունից ճաք տված և տվող Արևմուտքը, հատկապես Եվրոպան, հին հիշողությամբ թուրքաբարո Մայդանը կրկին և սիրով ընդունեց իր գիրկը: Ժամանակին 45,000 ոսկով վաճառեցին քրիստոնյա արքայազն Ջեմին` հօգուտ զտարյուն օսմանցու/Փարիզն ու Վատիկանը/: Ու քարաքոսի պես մինչև Վիեննա տարածվեց Օսմանյան կայսրությունը: Ականջներդ կանչի, հայր ու դուստր Մութաֆչիեվներ: Այսօր էլ տարածված է այդ կայսրությունը: Տարածված է, մենք չենք տեսնում: Կտեսնենք, երբ Էյֆելյան աշտարակը մզկիթ կդառնա: Որտեղից էլ փեշերը մի կերպ քաշել են տվել, այդ հեղեղի անջինջ հետքերը մնացել են` արիական Իրանից մինչև Ադրիատիկի գեղատեսիլ ափերը, դասական Թրակիա: Հելլադայի մասին էլ չեմ ասում: Իսկ նախաշխարհը... Հնդեվրոպական ցեղի բնօրրանը, Հայոց Աշխարհը: /Կիմ Բաքշիի ձևակերպումն է, իմ ազգային սնապարծության դրսևորումը չէ: Այդ սքանչելի մտավորականը` «Մատենադարան» ֆիլմաշարի սցենարիստը, Հայաստանին նվիրված իր ծավալուն էսսեում /էսսե` հայերեն գրչափորձ/, հենց այդպես էլ ասում է` բոլորը հելլենական աշխարհի մասին են խոսում, իսկ նախաշխարհը` Հայաստանը, չգիտեն կամ էլ մոռացել են: Ես կասեի, համ չգիտեն, համ էլ սիրով մոռացել են երիտասարդ դինոզավրերը, երբ խոսքը քաղաքակրթական խնդիրներին է վերաբերվում: Սակայն, երբ Մեծ Թուրանի մշտարթուն ծրագրերի մասին են երբեմն-երբեմն հիշում, հիշում են նաև արդեն, ավաղ, շատ պստլիկ Հայկական Սեպը, որ խրվել է թուրքական նվաճողական տեսլականի կոկորդը ու դուրս չի գալիս: Ինչքան փորձի ազատվել, այնքան ավելի խորն է խրվելու: Մեր Սեպը, մեր հայկական ֆենոմենը: Հեչ, ոչ մի ակնածանք չունեն Նոյի ու բիբլիական Արարատի, նրա գրկում ծվարած նույնքան բիբլիական ժողովրդի նկատմամբ դիտորդները, հանձնակատարները, զանազան զարմանազան ունիաները, նատօները, պակտերը և այլն: Ի վերջո դինոզավրերին Հայաստանը պետք է առանց հայերի: Ի դեպ քրիստոնյա դինոզավրերը պակաս չէին, ուղղակի ավելի վարպետորեն էին քարկտիկ խաղում հումանիզմով և այլ մազալու բաներով: Հոլոքոստից հետո է, որ ընդհանրապես թույլատրվում է երբեմն անդրադառնալ մեզ, այն էլ, երբ Թուրքիան կամ Հոլոքոստի տերերը շատ են երես առնում: Հայաստան երկիր դրախտավայրը ոչ Ավետյաց Երկիր է, ոչ էլ Բոսֆորի նեղուցի տեր: Որտեղից ուր հասանք: Այնինչ խոսում էինք ընդամենը մի Եվրոմայդանի մասին: Վարդերից ուր հասանք, վարդերից առաջ էլ թավիշն էր: Վարդերի, թավշյա հեղափոխություններ: Ի՞նչ գույն ունի հեղափոխությունը, կարմիր, միայն կարմիր: Իսկ հիմա Կիևն է աշխարհի կենտրոնը: Այսինքն Կիևյան Ռուսիայի առաջին մայրաքաղաքի հրապարակը Եվրոմայդան դարձավ: Մի քանի ավազակների, ստահակների, գրպանահատների կռվշտոցի արդյունքում վանդակներով բաժանել են երկիրը: Ժողովուրդն էլ... Դրա մասին հետո: Իսկ ամենագետները, դրանց հո լավ գիտենք, խոսում են ու խոսում: Մի մասը դեպի Արևմուտք դարձած, մյուս մասն էլ` Արևելք: Խոսեք իմաստուններ, պատմեք ռուսական վայրագությունների, նույնքան վայրագ «դիվանագիտության», նույնքան վայրագ ռուսական սապոգի մասին, բայց հիշեք նաև, վասն արդարության, 1954-ը, երբ Խրուշչովի թեթև ձեռքով ճղոպուրի պես Ղրիմը պոկվեց Ռուսաստանի սրտից ու կցվեց Ակրաինային կամ Օկրաինային: Իրենք իրենց մեծապետական փորած փոսի մեջ ընկան. կարծում էին ինչ կա, իրենցն է: Գոնե հրապարակայնորեն ձայն-ծպտուն չհանեցին: Մի հանեին էլ... Անմահ ԿԳԲ-ն հո քնած չէր: Հիշեցի, Բրիտանական թանգարանում աշխարհի մշակութային հրաշքները թալանված ու չորս պատերի մեջ խցկված /Եգիպտոս, Ասորեստան, Հնդկաստան, Չինաստան, Ուրարտու և այլն/: Ամենից շատ վրաս ազդեց Ապոլոնի տաճարը, որ քար առ քար քանդել, բերել ու հավաքել էին թանգարանի մեջ, պատկերացնում եք, հսկա տաճարը թանգարանում: Թալանչիների մտքով էլ չի անցնում, որ որևէ բան կարող է սասանվել և շեղվել իր ընթացքից: Ողջ աշխարհին դաս են տալիս, ամեն ինչի օրենսդիրն են: Դառնանք մեր ոչխարներին, մենք հո լավ գիտենք, թե այդպիսի վերքերը ոնց չեն փակվում, ոնց են արնածորում: Մերը չի արնածորո՞ւմ: Ի տարբերություն ռուսների՝ մերը մեկը չէ, հազարն է, ի տարբերություն ռուսների՝ փոսը մենք չէինք փորել: Ժողովուրդ, նկատեցի՞ք, Եվրոպայի եվրոպացի հանձնակատար տիկին կամ օրիորդ Քեթրին Էշթոնի /նրա ընտանեկան հանգամանքին ծանոթ չեմ/ պարսկական հանդերձանքը: Սույն արարածը /բարոնուհի/ կայնքում ավելի կանացի և հմայիչ արդյոք եղե՞լ է: Ահավասիկ միջին տարիքի, բարետես և բարեսիրտ կինարմատ, ընդամենը մի սև գլխաշորով, որը բնավ նման չէ Անգլիո թագուհու գլխարկներին: Համեստ, առաքինի, ամեն ինչ ըմբռնող, մեղմաբարո, բա՜... Սա է Արևելքը, և հատկապես Մեծ Իրանը /Երան/: Սորուն ավազի պես կլանում է քեզ, ով ուզում ես եղիր` ոտքդ իր հողին դրեցիր, պիտի ենթարկվես իր օրենքներին: Սիրում եմ... Ոչինչ Ավարայրը, ոչինչ Եփրեմ Խանին հանիրավի մոռանալը: Սիրում եմ իրենց արժանապատվությունն ու ինքնագնահատականի ճշգրտությունը… Ալվարդ Պետրոսյան

Մենք տեսնում ենք, որ մարդիկ իրենց տները ջեռուցելու և ուտելիք պատրաստելու համար ջանում են այլընտրանքային ուղիներ գտնել։ Մենք նաև ականատես ենք, թե ինչպես են բնական գազի մատակարարման խափանումից տուժում հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտները, մասնավորապես՝ կրթական և առողջապահական համակարգերը։ Գազամատակարարումը կենսական նշանակություն ունի խաղաղ բնակչության համար, հատկապես` ցրտաշունչ եղանակային պայմաններում։ Այս մասին Արցախպրեսի` Արցախում Ադրբեջանի կողմից ստեղծված հումանիտար աղետին վերաբերող հարցմանն ի պատասխան ասել է Լեռնային Ղարաբաղում Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի առաքելության ղեկավար Նիկոլյա Ֆլյորին։ «ԿԽՄԿ-ն կարեկցում է խաղաղ բնակչությանը այս դժվարին ժամանակներում: Մենք նույնպես մտահոգված ենք և փորձում ենք օգնություն ցուցաբերել։ Մեր նպատակն է աջակցել հատկապես կրթական և առողջապահական հաստատություններին: Այս օրերին մենք կապի մեջ ենք եղել համապատասխան կառույցների հետ՝ կարիքների վերաբերյալ հստակ պատկերացում կազմելու համար և արդեն իսկ սկսել ենք շուրջ 200 էլեկտրական տաքացուցիչների ձեռքբերման գործընթացը։ Մենք նաև ֆինանսական աջակցություն ենք ցուցաբերել Ֆիզիկական վերականգնողական կենտրոնին՝ գազի բալոնների գնման համար՝ ճաշ պատրաստելը դյուրացնելու նպատակով»,- նշել է Լեռնային Ղարաբաղում ԿԽՄԿ առաքելության ղեկավարը։

ՀՀ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահ Էդուարդ Աղաջանյանը մարտի 25-ին ընդունել է ՀՀ-ում Ֆրանսիայի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան Անն Լույոյին: Էդուարդ Աղաջանյանը շնորհակալություն է հայտնել բարեկամ Ֆրանսիային` հատկապես ՀՀ անկախության ձեռք բերումից հետո բազմաթիվ հարցերում մեր երկրին ու հայ ժողովրդին մշտապես աջակցելու համար: Այս համատեքստում հանձնաժողովի նախագահն ընդգծել է Ֆրանսիայի խորհրդարանի երկու պալատների կողմից Արցախի դեմ ադրբեջանաթուրքական ագրեսիան դատապարտող և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ճանաչման վերաբերյալ բանաձևերն ու կոչերը: Խոսելով երկկողմ փոխգործակցությունից` կողմերը փաստել են, որ Հայաստանի և Ֆրանսիայի միջև համագործակցությունը բարձր մակարդակի վրա է: Այս համատեքստում Էդուարդ Աղաջանյանը կարևորել է Հայաստանի և Ֆրանսիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 30-ամյակին նվիրված` «Հավակնություններ` Հայաստան-Ֆրանսիա» համաժողովի անցկացումը, որին մասնակցել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած պատվիրակությունը: Որպես ԱԺ Հայաստան-Ֆրանսիա բարեկամական խմբի անդամ` Էդուարդ Աղաջանյանը արժևորել է բարեկամական խմբերի արդյունավետ համագործակցության զարգացումը: Անդրադառնալով տարածաշրջանային զարգացումներին` հանձնաժողովի նախագահը ներկայացրել է Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի շփման գծի խախտման և Արցախի Փառուխ գյուղ ներխուժման հետևանքով ստեղծված իրավիճակը: Էդուարդ Աղաջանյանի խոսքով` Ադրբեջանի սադրիչ գործողությունները վտանգում են տարածաշրջանային կայունությունը և խաղաղությունը, ինչպես նաև Ադրբեջանը կոպտորեն խախտում է եռակողմ հայտարարություններով ամրագրված պարտավորությունները: Հանձնաժողովի նախագահը նշել է, որ օրակարգային կարևորագույն խնդիրներից է ռազմագերիների և այլ գերեվարված անձանց վերադարձը հայրենիք, որը մարդասիրական խնդիր է: Դեսպանը վերահաստատել է, որ երկու երկրների իշխանությունների միջև առկա է արդյունավետ երկխոսություն: Անն Լույոն խոսել է խորհրդարանների միջև համագործակցության խորացման կարեւորության մասին, բարձր գնահատել Հայաստանում ժողովրդավարացման գործընթացը:

Հետաքրքիր է միջազգային հանրությունը, երբ և ինչ միջազգային իրավական ակտով է անձեռնմխելիություն տվել ադրբեջանական իշխանություններին, դասական բռնապետական ու միջազգային հանցանքներ իրականացրած և այս պահին իրականացնող ռեժիմին: Արցախի Հանրապետության խաղաղ բնակչությանը հումանիտար աղետ հասցնող, ցանկացած պահի զինվորական գործողություն իրականացնող ադրբեջանին՝ պատժամիջոց, տնտեսական սահմանափակում, կամ տենց գործիք ինչ նույնիսկ իբր հիմնավորմամբ չի կիրառվում: Հետաքրքիր է միջազգային հանրության համար երկակի ստանդարտների սահման նույնիսկ տեսականորեն գոյություն ունի...

Ադրբեջանի առաջնային նպատակը Քարագլխի բարձունքի նկատմամբ լիակատար վերահսկողության ապահովելն է և այս պահին այդ ուղղությամբ են աշխատում։ Երեկ հայկական ստորաբաժանումներին հաջողվել էր նրանց առաջընթացը դեպի Քարագլուխ դանդաղեցնել/կանգնեցնել, սակայն այսօր այդ ուղղությամբ շարժը շարունակվում է։ Դեռ պարզ չէ, թե այդ բարձունքի նկատմամբ հնարավոր վերահսկողություն ստանալուց ու ամրապնդվելուց հետո որն է լինելու նրանց հաջորդ քայլը։ Համենայնդեպս, եթե ադրբեջանցիներին հաջողվի իրենց առաջնային նպատակին հասնել, ապա այդ ճակատում դա նրանց մարտավարական մեծ առավելություն կապահովի։

2022 թ. մարտի 24-ին՝ ժամը 16:00-ի սահմաններում, Ադրբեջանի զինված ուժերի մի խումբ ծառայողներ ապօրինի մուտք են գործել ԼՂՀ վարչատարածքային բաժանման մասին օրենքի համաձայն Արցախի տարածքային ամբողջականության մաս կազմող Ասկերանի շրջանի՝ ռուսական խաղաղապահ ուժերի պատասխանատվության գոտում տեղակայված Փառուխ համայնք, զենքի կիրառմամբ ու կիրառման սպառնալիքի գործադրմամբ զավթել այն և տիրացել դրա մոտակայքում գտնվող բարձունքին՝ այդպիսով խախտելով Արցախի տարածքային ամբողջականությունը: Այդ մասին ասված է Արցախի դատախազության Ֆեյսբուքի էջում: «Նկարագրված դեպքի առթիվ Արցախի գլխավոր դատախազությունում հարուցվել է քրեական գործ Արցախի քրեական օրենսգրքի 313-րդ հոդվածով (Տարածքային ամբողջականությունը խախտելուն ուղղված գործողությունները) նախատեսված հանցանքի հատկանիշներով և նախաքննության կատարման համար ուղարկվել Արցախի քննչական կոմիտե»,- նշված է գրառման մեջ:

Ադրբեջանական կողմի հետ ուղիղ հաղորդակցվելու ձևաչափեր եղել են ու կան, այսօր լրագրողների հետ հանդիպմանը հայտարարեց ԱԺ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահ Էդուարդ Աղաջանյանը՝ անդրադառնալով ԱՄՆ Պետդեպի տարածած հաղորդագրությունը, որով կոչ էր արվում Հայաստանին ու Ադրբեջանին օգտագործել ուղղակի շփումների խողովակները։ Նա ասաց, թե հայկական որոշ գերատեսչությունների ղեկավարներ տեղում հանդիպումներ են ունենում, բայց, գործնականում, դա որևէ բան չի փոխում։ «Եթե նույնիսկ քննարկենք մի տարբերակ, երբ ընդհանուր կոնֆլիկտի վերջնական հանգուցալուծման համատեքստում երկու կողմերը ուղիղ նստում են բանակցությունների սեղանի շուրջ, սա, գործնակակում, փակուղի տանելու ճանապարհն է, որովհետև ադրբեջանական կողմը բազմիցս հայտարարել է, որ վերջիններիս համար Ղարաբաղյան հարց գոյություն չունի, խնդիրը լուծված է, հետևաբար, դրա հետ կապված որևէ բանակցության կարքի չկա», - ասաց Աղաջանյանը։ ՔՊ-ական պատգամավորի խոսքով, սակայն, հայկական կողմի դիրքորոշումը տրամագծորեն տարբերվում է ադրբեջանական կողմի դիրքորոշումից ու դրանով է պայմանավորված, որ բոլոր տիպի գործընթացներում ու խոսակցություններում մշտապես կա երրորդ կողմ, որը որոշակիորեն բարձրացնում է կողմերի պատասխանատվությունը ստանձնած պարտավորությունների կատարման համատեքստում։ «Իհարկե, գործնականում դա ամբողջությամբ տեղի չի ունենում, մենք երեք եռակողմ հայտարարություն ունենք, որի հետևանքով առնվազն չի կարելի արձանագրել, որ ադրբեջանական կողմը իր ստանձնած պարտավորություններն իրականացնում է», - նշեց նա։ Էդուարդ Աղաջանյանը առաջարկեց վարժություն անել, անցնել հայտարարությունների յուրաքանչյուր կետով ու ասել, թե որոնցում է, որ Հայաստանը թերանում է կամ, առհասարակ, չի հետևում ստանձնած պարտավորություններին։ «Ես ունեմ տպավորություն, որ սա օգտակար վարժություն է, որովհետև, մեր ընկալմամբ, միջազգային մեր գործընկերների դիրքորոշումներում կան որոշակի փոփոխություններ», - հավելեց Աղաջանյանը։

«Այլընտանքային նախագծեր» խմբի անդամ Վահե Հովհաննիսյանը գրել է. «Երբ մի օր Հայաստանում սկսվի պետության վերականգնման «սպեցօպերացիան», այն վստահաբար կարող է կոչվել Դե-մարազմատիզացիա։ Սա չի սահմանափակվում միայն գործող իշխանություններով կամ որևէ կոնկրետ սոցիալական շերտով։ Հիմքում լուրջ պրոբլեմ է՝ պետական մտածողության բացակայությունը կամ աղավաղված ընկալումը։ Երկիրը համատարած մարազմի մեջ է։ Պետություն, որը կանգնած է լինել-չլինելու սահմանին, ժողովուրդ, որը չի հասկանում սա և իր դռանը կանգնած մյուս մահացու ռիսկերը, և քրոմոսոմային մակարդակով հանրային անտարբերություն՝ սեփական անվտանգության և արցախահայության ճակատագրի հանդեպ։ Գործող իշխանության որակը՝ դիսկոտեկից մինչև Կրեմլ մեկ քայլով հասածների հանրույթը, փաթեթավորված գավառական կոսմոպոլիտիզմով, հանգեցրեց ազգային աղետի։ 1-2 օր առաջ Աժ-ում Արցախի հարցով լսումներ էին՝ առանց իշխանության ներկայացուցիչների։ Ընդամենը մի քանի լուրջ ելույթ, իսկ ընդհանուր՝ ծայրահեղ տխուր, վախեցնող պատկեր։ Հավաքված էր հակաիշխանական արեալը՝ այն, ինչը հասարակության համար պետք է դառնար իշխանության այլընտրանքը։ Բայց պատկերը Չպետությունն էր. տպավորություն էր, որ այդ դահլիճում 90-ականներն էին։ Քաղաքական մտածողության որակը 90-ականների էր, կարծես թե չի եղել դրանից հետո պետության 25 տարվա ընթացք, 25 տարվա բանակցային պրոցես, չի եղել Քի Վեսթ, Մադրիդ, Կազան, չէր եղել Մինսկի խումբ, չի եղել պատերազմ ու չկան այսօրվա իրողությունները։ Մնում էր վերջում բոլորով հայրենասիրական երգեր երգեին։ Հաջորդ օրը ԱԺ-ում նույն թեմայով նիստ էր՝ քննարկումներ, իրար «ներկա և նախկին դավաճաններ» ասելու ներկայացում։ Պե՞տք էր դա, ստեղծված վիճակում կա՞ր դրա կարիքը։ Լավ, խոսեցիք, լայքեր ապահովեցիք, բա հետո՞։ ԱԺ դահլիճից դուրս կա իրական կյանք, իրական թշնամի, իրական դաշնակից, իրական վտանգներ։ Այս բոլորը հաշվի առնվո՞ւմ է։ Եվ ընդհանրապես, զգայուն թեմայով փակ նիստերի բովանդակությունը մի ժամ հետո հայտնվում է մամուլում. այդ լրջությա՞մբ ենք մենք վերաբերվում մեր ամենակարևոր հարցերին։ Սա խոսում է պետականության խոր և դինամիկ դեգրադացիայի մասին։ Մեր պետությունը կորցնում է բովանդակությունը։ Կիրառական տեսակետից ոչիշխանական արեալը իր չասելիքով երբեմն լեգիտիմացնում է գործող իշխանությանը, և դա աշխատում է թե´ ներսի իներտ զանգվածի հետ, թե´ արտաքին խաղացողների։ Ոչիշխանությունը մոտ 1 միլիոն մարդու բան չի ասում, և Նիկոլի ու Արարատ Միրզոյանի ասածները ավելի «շահեկան» են դառնում։ Եվ, մեծապես, գուցե հենց սա´ է համաժողովրդական պասիվության և անտարբերության հիմքում։ Այս պահին Հայաստանում չկա որևէ քաղաքական ինստիտուտ, որը հետևում է մեր վտանգներին, մեր ռիսկերին։ Ի դեպ, հակառակորդը օպերատիվ փոխում է իր խնդիրները, դրանց առաջնահերթությունները՝ կախված ուկրաինական պատերազմի ընթացքից։ Օրինակ՝ Սյունիքի միջանցքից սահուն անցում կատարեց «Արցախի խժռմանը», որովհետև ֆիքսեց, որ միջազգային կոնյունկտուրան այս պահին դրա համար ավելի նպաստավոր է։ Իսկ Հայաստանում չկա նույնիսկ այդ պատերազմի ինստիտուցիոնալ ընկալումը։ Կառավարության դահլիճից երեկ և վաղուց հուսահատ անօգնականություն էր հորդում։ Ժամեր անց ադրբեջանական բանակը սկսեց գործողություններ Արցախում։ Իշխանության բարձրաստիճան պաշտոնյան ասում է. «մենք պետք է սովորենք գազատարը փակ վիճակում նաև ապրել» ու հիշեցնում, որ 90-ականներին էլ է այդպես եղել։ Այո, եղել է, ուրեմն մոռանա՞նք, որ դրանից հետո 25 տարի եղել են գազով, լույսով ապահով, անվտանգ Արցախ ու Հայաստան։ Ժամանակ չկա, բայց մենք դանդաղում ենք Իշխանությունը ասելիքը չունի։ Խոր հուսահատության մեջ է, դա անզեն աչքով երևում է. իշխանության հաջորդ օրվա ասելիքը և ինտոնացիան արմատապես տարբերվում են նախորդ օրվա ասածից կամ լռությունից։ Նման վիճակը սովորաբար բերում է նոր կորուստների։ Իսկ ի՞նչ կա դիմացը. ոչիշխանական համակարգերում կան լուրջ անհատներ, ովքեր ամեն ինչ հասկանում են, իրավիճակը պատկերացնում են խորությամբ, բայց ընդհանուր համակարգը կազմաքանդված է։ Սա խնդիր է, որը պետք է լուծել։ Քաղաքացին զանգվածաբար օտարանում է պետությունից, իշխանությունը պետությունն ընկալում է որպես իշխանություն պահելու միջոց միայն։ Այս պայմաններում ոչիշխանական նոր ձևաչափերի ստեղծումը և ձևակերպված գրագետ բովանդակությունը դառնում է ծայրահեղ առաջնահերթություն։ Բայց ժամանակը քիչ է, իսկ մենք դանդաղում ենք։ Ժամանակն է, որ ոչիշխանական համակարգերի լուրջ անհատներն անկեղծ հարցադրումներ անեն՝ ինչո՞ւ ենք դանդաղում, ո՞վ կամ ի՞նչն է արգելակում՝ վերակազմավորվելու և գրագետ բովանդակությամբ միավոր դառնալու համար։ Չէ՞ որ մենք բոլորս հասկանում ենք, որ այսօրվա ընդդիմադիր ձևաչափերը չեն կարողանում անհրաժեշտ կոնսոլիդացիա ապահովել։ Եթե շարունակենք դանդաղել, ապա հաջորդ փուլում մեզ ասելու են՝ «Մենք պետք է սովորենք առանց Արցախ ապրելու», իսկ կարճ ժամանակ հետո՝ «Մենք պետք է սովորենք ապրել առանց պետություն»։ Ու էլի կլինի ինչ-որ իշխանություն, ինչ-որ ընդդիմություն, ինչ-որ դաշինքներ ու լսումներ։ Սա՞ է մեր ուզածը։ Ակնհայտ է, որ փակ սենյակներում, այդ թվում՝ դրսի հետ աշխատող կաբինետներում, կայացվում են որոշումներ, որոնց որակը և հետևանքներն ազդելու են բոլորիս վրա, և որոնց վրա որևէ մեկս ազդեցություն չունի։ Իրավիճակը ծայրահեղ բարդ է։ Ոչ մի հեշտ լուծում չկա։ Միակ ռեսուրսը հայկական է։ Ուրեմն պետք է գնալ դրա արագ կազմակերպման ճանապարհով։ Միկրոմակարդակում քաղաքացին է մտահոգ է, բայց դա չի վերածվում մտահոգ հանրության։ Համատարած մարազմը պետք է կանգնեցնել, որ հետո հասկանանք անելիքը։ Հայաստանի Դե-մարազմատիզացիայի պրոցեսը պետք է սկսվի հանրության 2 տոկոսի կազմակերպմամբ, որը կակտիվացնի 200 հազար մարդու։ Մնացածը դիտորդի կարգավիճակ է՝ Արցախի կորստի և պետության փլուզման»։

«Աշխատանքային այցով գործընկերներիս հետ այցելել եմ Իվանե Ջավախիշվիլիի անվան Թբիլիսիի պետական համալսարան՝ քննարկելու միջբուհական համագործակցության զարգացման ու ամրապնդման ուղիները, նոր կապերի հաստատմանն ու գործընկերային առկա հարաբերությունների պահպանմանն ուղղված հեռանկարները»,- Ֆեյսբուքի իր էջում գրել է ԵՊՀ ռեկտոր Հովհաննես Հովհաննիսյանը: «Թբիլիսիի պետական համալսարանի գործընկերների հետ հանդիպման ընթացքում քննարկվել են նաև ուսանողների փոխանակման ծրագրերի հնարավորությունները, երկու բուհերի միջև համատեղ կրեդիտների ճանաչման գործընթացի կազմակերպումը, միջբուհական փոխգործակցության հնարավոր նոր ուղղությունները հումանիտար, հասարակական և բնական գիտությունների տարբեր ճյուղերում, ինչպես նաև միջազգային դրամաշնորհային ծրագրերին համատեղ դիմելու հնարավորությունները։ Այցելել ենք Թբիլիսիի պետական համալսարանի պատմության թանգարան, գրադարան և այլ ստորաբաժանումներ: Թբիլիսիի պետական համալսարանը Կովկասի տարածաշրջանում գործող ամենահին համալսարանն է՝ հիմնադրված 1918 թվականին: Այնտեղ սովորում է ավելի քան 25000 ուսանող: Վստահաբար կարող եմ ասել, որ շարունակելու ենք մեր ուսանողների և գիտնականների համար կյանքի կոչել նոր ծրագրեր»,- նշել է Հովհաննես Հովհաննիսյանը:

Ինչպես արդեն հայտնել է ԱՀ պաշտպանության նախարարությունը, այսօր՝ մարտի 25-ին, Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից կիրառված Բայրաքթար տիպի ԱԹՍ-ների հարվածների հետևանքով հայկական կողմն ունեցել է վիրավորներ և 2 զոհ (անցած գիշեր՝ ևս 5 վիրավոր): Ուստի, Ադրբեջանը կոպտորեն խախտում է 2020թ. նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության դրույթները՝ և՛ ներխուժման, և՛ հրադադարի ռեժիմի խախտումների տեսքով: Չնայած բարձրագույն մակարդակի բանակցություններին՝ արձանագրում ենք, որ Արցախում տեղակայված ռուսական խաղաղապահ զորակազմին հաջողվել է այս փուլում միայն դադարեցնել Ասկերանի շրջանի Փառուխ համայնքի հատվածում ադրբեջանական զինված ուժերի առաջխաղացումը և նրանց կողմից տարբեր տրամաչափի զենքերից իրականացվող կրակոցները: Սակայն, միևնույն ժամանակ, ընդգծում ենք, որ ռուսական խաղաղապահ զորակազմին չի հաջողվել լուծել իր առաքելության շրջանակում գտնվող հիմնական խնդիրը, քանի որ մարտի 24-ին Ասկերանի շրջանի Փառուխ գյուղ ու հարակից տարածքներ ներխուժած ադրբեջանական զորքերը շարունակում են մնալ տեղերում: Արցախի իշխանություններն, այնուամենայնիվ, հույս են հայտնում, որ ռուսական կողմի վճռական ջանքերի շնորհիվ կհաջողվի ադրբեջանական զորքերին վերադարձնել ելման դիրքեր, իսկ Արցախի խաղաղ բնակչությանը՝ իրենց տներ, հակառակ պարագայում լուրջ կերպով կասկածի տակ են դրվում Արցախում ապրող խաղաղ բնակչությանը տրված անվտանգային երաշխիքները: